Het is campagnetijd dus vliegen de beloftes over straat: gratis dit, minder dit, meer dat. Om te begrijpen of het in het voordeel (of belang) van de inwoner is, proberen wij u een beetje mee te nemen in de financiële stand van zaken van gemeente Noordwijk. De conclusie over alle beloftes, mag u daarna zelf trekken. 

De meeste inwoners zullen wel eens over de begroting gehoord hebben. Ieder najaar stuurt het College van B&W de begroting naar de gemeenteraad voor goedkeuring. De raad kan vervolgens bijsturen door moties en amendementen. Uitgangspunt van de begroting is (vrijwel) altijd: de inkomsten en uitgaven zijn met elkaar in balans. 

Een begroting is een vooruitblik: wat VERWACHTEN we het komende jaar te ontvangen, en waar geven we dat aan uit? Om u een idee te geven: de begroting voor 2026 van gemeente Noordwijk gaat uit van € 183 miljoen aan inkomsten en bijna € 184 miljoen aan uitgaven, met als resultaat een tekort van € 700.000. Ter vergelijking: in 2025 liet de begroting aan inkomsten 173,5 miljoen zien. Laten we iets dieper op de samenstelling inzoomen. 

De inkomsten bestaan voor € 85 miljoen uit de bijdragen van het rijk, € 49 miljoen aan lokale heffingen en € 49 miljoen overige inkomsten (denk aan huur, rente en specifieke uitkeringen/reserves). De knop waaraan gedraaid wordt als er verkiezingsbeloften gedaan worden, is de 2e categorie. 

De uitgavenkant is wat complexer, of in ieder geval meer verdeeld. De grootste kostenposten daarvan zijn: 

• bestuur & organisatie: € 32 miljoen
• verkeer & parkeren: € 13 miljoen
• sociaal domein: € 62 miljoen
• leefomgeving (groen, afval): € 27 miljoen
• sport & cultuur: € 16 miljoen

Over het algemeen staan de uitgaven dus ten dienste van de inwoners, en veel uitgaven kennen een structureel karakter; het zijn uitgaven die de gemeente moet doen door rijksopgaven (de WMO, jeugdzorg, bijstand), voor huisvesting en onderwijs. Eigenlijk zijn er niet veel knoppen om aan te draaien. 

Maar dat is dus de verwachting van de financiële situatie in het komende jaar. De werkelijkheid wordt zichtbaar in de najaarsnota: het bericht aan het einde van het jaar wat er werkelijk is ontvangen en uitgegeven. De afrekening, zeg maar. In Noordwijk is hier iets bijzonders aan de hand; terwijl de begrotingen keurig volgens de normen op 0 uitkomen (of een klein saldo laten zien), is de najaarsnota vaak een goed-nieuws-show. Afgelopen jaar was er een overschot van € 7,7 miljoen te "vieren". Als de gemeente een bedrijf was, zou je het vaak zo interpreteren. Maar is dat voor een gemeente ook zo? En waar komen de verschillen eigenlijk vandaan? Er zijn namelijk maar een paar verklaringen denkbaar: 

• de kosten die verwacht werden, zijn lager uitgevallen (lagere kostprijs) maar wel met hetzelfde eindresultaat (yippie!) of de kosten zijn juist gestegen (denk aan tarieven jeugdzorg);
• de inkomsten zijn hoger dan verwacht (belastingmeevallers, hogere uitkeringen) of gedurende het jaar naar boven aangepast (ook fijn) of juist gedaald c.q. lager uitgevallen
• uitgaven die voor dat jaar voorzien waren, zijn nog niet gedaan (verschuiving naar volgend jaar) maar komen later alsnog (hmmm)
• er is meer/minder uitgegeven omdat er meer/minder beroep op is gedaan (een volume-component zogezegd)

Belangrijk om op te merken is dus: hebben we echt geld overgehouden (is het winst?), is dat structureel of eenmalig, of verschuiven de uitgaven alleen maar naar de toekomst? Voor gemeente Noordwijk is dat beeld inmiddels wel duidelijk: we kunnen zelden onze ambities waarmaken. In de jaren 2019 t/m 2024 is er steeds een overschot gepresenteerd in de najaarsnota in vergelijking tot de begroting. Belangrijk om te melden is dat er een correctie op de resultaten kan worden toegepast met zogenaamde reservemutaties; de gemeente houdt op haar balans verschillende reserves aan met een beoogd doel en kan zowel aan die reserves toevoegen als onttrekken. Zo ontstaat er een werkelijk resultaat voor en na reserves. Vóór deze mutaties is er in voornoemde periode een overschot van ruim € 26 miljoen behaald terwijl de begrotingen een gezamenlijk tekort van € 21 miljoen hadden verwacht. Met reservemutaties was het resultaat zelfs nog € 6 miljoen positiever. En nogmaals: dit is geen winst, wel een groot verschil. Wat is de hoofdoorzaak? 

Dat is dus een groot gat tussen onze ambitie en wat we aankunnen. De gemeenteraad heeft kennelijk goedkeuring gegeven aan allerlei plannen, daar is budget voor vrijgemaakt en dat komt terug in de begroting, maar vervolgens zijn we niet in staat om die plannen te realiseren. Er is gebrek aan uitvoeringscapaciteit en daarvoor kunnen we maar één kant op kijken: het ambtelijk apparaat en bijbehorende staf in het gemeentehuis. Een lastig te doorgronden fenomeen omdat hier het snijvlak van politiek en overheid elkaar ontmoeten. De uitvoeringscapaciteit kan lijden onder een gebrek aan kwantiteit of kwaliteit, maar kan ook inefficiënt georganiseerd zijn. Zoals je in de zorg zou zeggen: gaat het om de handen aan het bed of de stropdassen in de directiekamer? Anders dan met kengetallen is dit moeilijk te doorgronden, zeker niet van buitenaf. Bij HELDER willen we eerst inzetten op het verbeteren van de efficiency van de gemeentelijke organisatie; de structurele verschillen tussen de begroting en de afrekening zijn te groot om voor lief te nemen. 

Tot slot nog een toevoeging: in ieder voorjaar ziet nog een ander stuk het licht (de voorjaarsnota) waarmee de begroting wordt aangevuld. We zijn dan wat maanden verder, dus de verwachtingen kunnen wat aangescherpt worden. In gemeente Noordwijk leidt de voorjaarsnota steevast tot een groter begrotingstekort doordat uitgaven hoger worden ingeschat: de horizon is dichterbij gekomen, het zicht wordt beter, toch? Niet dus: de verwachting is negatiever geworden, terwijl (zie hiervoor) het werkelijke resultaat positiever wordt. Dit gegeven kan ook losstaan van de ambtelijke organisatie, bijvoorbeeld door een College van B&W dat de broekriem wil aanhalen/aanhouden. Financieel beleid moet altijd prudent zijn, maar je kunt het ook overdrijven. 

De conclusie: er is niets "gratis" aan verkiezingsbeloften. De rekening ademt mee, inkomsten en uitgaven moeten een balans vinden. Op dit moment bezuinigen op de organisatie gaat volgens HELDER niet bijdragen aan het verhogen van de uitvoeringscapaciteit; het moet eerst en vooral over de efficiency gaan. Over balans gesproken: daar gaan we het binnenkort nog over hebben. De balans gaat niet over inkomsten en uitgaven, maar over bezittingen en schulden en ook die is openbaar. Kijk zelf maar op https://www.noordwijk.nl/bestuur-organisatie/financien/financiele-stukken/